< Previous4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 8 EXFOLIATION PEEL PADS PCA SKIN Triple Exfoliation Peel Pads to nowoczesne rozwiązanie PCA SKIN łączące trzy mechanizmy eksfoliacji wjednym płatku. Wielokierunkowe działanie wspiera usuwanie nagromadzonych korneocytów, normalizację procesu keratynizacji oraz wygładzenie powierzchni skóry. Efektem jest bardziej jednolita tekstura, wyrównany koloryt iprzywrócony skórze blask. Płatki zostały stworzone zmy ślą oświadomej, regularnej eksfoliacji domowej, która pozwala podtrzymywać rezultaty profesjonalnych terapii ikontrolować proces odnowy naskórka pomię dzy zabiegami. Praktyczna forma izaawansowana formulacja pozwalają włączyć eksfoliację wprzemyślany, profesjonalny plan pielęgnacji. pcaskin.pl GLOW & GLASS PURLÉS NOWA ERA TERAPII ROZŚWIETLAJĄCO-NAWILŻAJĄCYCH Purlés przedstawia Glow & Glass – nową linię profesjonalnych terapii inspirowa nych trendem „glass skin”, łączącą inten sywne nawilżenie, poprawę struktury skóry inatychmiastowy efekt rozświe tlenia. Modułowy protokół zabiegowy pozwala kosmetologom personalizować terapię wzależności od potrzeb skóry – od efektu bankietowego, przez regenerację skór zmęczonych iodwodnionych, po wygładzenie pierwszych oznak starze nia. Formuły oparte na zaawansowanych składnikach aktywnych zapewniają wi doczne rezultaty już po pierwszym za biegu, apielęgnacja domowa przedłuża iwzmacnia osiągnięte efekty. Premiera linii już we wrześniu. purles.pl RETIX.C MELANESSE HOME THERAPY MELANESSE Home Therapy to zaawanso wana terapia domowa, wspierająca redukcję przebarwień oraz zapobieganie ich nawrotom. Działa uźródła problemu, hamując ekspresję kluczowego regulatora melanogenezy. Formu ła łączy kompleks Advanced Pigment Control oraz silne antyoksydanty, dzięki czemu ogra nicza syntezę itransport melaniny, wzmacnia barierę naskórkową, redukuje stan zapalny iwspiera regenerację skóry. Zestaw obejmuje krem na dzień zochroną SPF 50+ oraz krem na noc, zapewniając całodobową kontrolę przebarwień. Regularne stosowanie pomaga rozjaśnić istniejące zmiany pigmentacyjne, wyrównać koloryt skóry iograniczyć ryzyko powstawania nowych przebarwień, również wokresie intensywnej ekspozycji na słońce. retixc.com INAUGURACJA PROGRAMU AMBASADORSKIEGO MEDESTELLE 1415 maja br. wWarszawie odbyła się in auguracja Programu Ambasadorskiego MedEstelle. Wyróżniono 10 gabinetów re prezentujących najwyższe standardy pracy iwartości marki. Spotkanie sprzyjało wy mianie doświadczeń, testowaniu nowości irozmowom orozwoju branży. Podczas uro czystej kolacji wHotelu Bristol zwłaściciel kami marki wręczono autorskie statuetki – symbol jakości, zaufania iwspólnej drogi. medestelle.eu4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 9 ARTYKUŁ EKSPERCKI E Anna Cybulska-Puter kosmetolog iszkoleniowiec zwieloletnim doświadczeniem wedukacji specjalistów branży beauty Adaptogeny to substancje wspomagające orga nizm wprzystosowaniu się do niesprzyjających warunków, np. wsytuacjach stresowych czy wtrakcie ekspozycji na czynniki zewnętrzne. Ter min „adaptogen” został użyty po raz pierwszy przez rosyjskiego uczonego Nikolaja Lazareva w1947 r., podczas gdy badał on zdolność organizmu do adap tacji na różne obciążenia iwpływy środowiskowe. POPULARNOŚĆ ADAPTOGENÓW Wiele adaptogenów pozyskuje się zroślin ro snących wwymagających warunkach środowi skowych. Wodpowiedzi na działanie czynników stresowych, wytwarzają one liczne związki bio aktywne, które mogą wspierać zdolność orga nizmu do utrzymania homeostazy iadaptacji do niekorzystnego otoczenia. Zainteresowanie adaptogenami stale rośnie, ponieważ wpisują się one wposzukiwanie rozwiązań wspierających odporność na skutki przewlekłego stresu oraz wyzwań związanych ze współczesnym stylem życia. Dodatkowo, coraz częściej przedmiotem badań staje się ich wpływ na skórę, szczególnie pod kątem wzmacniającym irównoważącym. BARIERA NASKÓRKOWA – WIĘCEJ NIŻ MUR ZCEGIEŁ Dlaczego tak ważna jest odpowiednia kondycja ba riery naskórkowej? Aby odpowiedzieć na to pyta nie, warto zacząć od opisu tego złożonego systemu. Bariera naskórkowa składa się zbariery fi zycznej (korneocyty, lipidy ipołączenia mię dzykomórkowe), chemicznej (płaszcz hydro lipidowy, składniki utrzymujące kwaśne pH), biologicznej (mikrobiota skóry) oraz immuno logicznej (komórki odpornościowe SALT – skin associated lymphoid tissue). Do jej funkcji nale ży ograniczanie przeznaskórkowej utraty wody (TEWL, transepidermal water loss) iochrona przed działaniem czynników zewnętrznych, m.in. wnikaniem drobnoustrojów. Naruszenie któregokolwiek elementu bariery naskórko wej (np. poprzez agresywną pielęgnację) może doprowadzić do zaburzenia jej homeostazy iwefekcie inicjować procesy zapalne. Jeżeli nie zostanie to odpowiednio wcześnie zauważone, awręcz przeciwnie, pielęgnacja profesjonalna idomowa będą nastawione na działanie sty mulujące (np. silne złuszczanie, zabiegi iniek cyjne), to istnieje ryzyko rezultatu odwrotnego do zamierzonego. Przewlekły lub nadmierny stan zapalny zaburza procesy naprawcze za chodzące wskórze, adodatkowe bodźce sty mulujące mogą nasilać istniejące uszkodze nia. Dlatego tak ważne jest, aby wcodziennej pielęgnacji uwzględniać substancje aktywne odziałaniu wspierającym integralność bariery naskórkowej izdolność skóry do utrzymania homeostazy. P oprawa integralności bariery naskórko- wej stała się jednym zgłównych kierun- ków wplanowaniu terapii zabiegów kosme- tologicznych oraz projektowaniu pielęgnacji domowej. Coraz częściej wkosmetykach wy- korzystuje się składniki szeroko stosowane wsuplementacji doustnej, które mają udo- kumentowane działanie zwiększające od- porność na stres oraz wspierające organizm wdążeniu do homeostazy. Doskonałym przy- kładem takich substancji są adaptogeny. Rola adaptogenów we wspieraniu funkcji bariery naskórkowej4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 10 ARTYKUŁ EKSPERCKI E DZIAŁANIE ADAPTOGENÓW NA BARIERĘ NASKÓRKOWĄ Adaptogeny stosowane wkosmetykach mają szerokie wła ściwości, m.in. nawilżające, ograniczające TEWL, antyok sydacyjne, przeciwzapalne czy stymulujące produkcję włó kien podporowych. Wzależności od użytego surowca mogą wspierać integralność bariery naskórkowej na różne sposoby. Wąkrota azjatycka Wciągu ostatniej dekady opublikowano wiele prac na temat zastosowania Centella asiatica wkosmetologii idermatolo gii. Charakteryzuje się ona wielokierunkowym działaniem: stymuluje produkcję kolagenu ikwasu hialuronowe go, ogranicza powstawanie wolnych rodników, zwiększa aktywność enzymów antyoksydacyjnych (katalazy oraz dysmutazy ponadtlenkowej), redukuje aktywność MMP, ogranicza stan zapalny. Do najważniejszych substancji ak tywnych wniej zawartych należą kwas azjatykowy, kwas madekasowy, madekasozyd oraz azjatykozyd. Kwas azjatykowy zwiększa ekspresję filagryny, lorikry ny wkeratynocytach, awięc bezpośrednio wpływa na in tegralność bariery naskórkowej. Kwas madekasowy wy kazuje aktywność przeciwdrobnoustrojową, natomiast madekasozyd działa antyoksydacyjnie. Zkolei azjatykozyd redukuje stan zapalny poprzez hamowanie mediatorów prozapalnych, takich jak TNF α oraz IL6. Dzięki tym właściwościom, wąkrota azjatycka znajduje zastosowanie wkosmetykach odziałaniu przyspieszają cym regenerację, łagodzącym iwzmacniającym. Żeń-szeń Choć Panax ginseng najczęściej kojarzony jest zdziałaniem przeciwstarzeniowym, coraz więcej badań wskazuje rów nież na jego rolę wutrzymaniu homeostazy skóry iwspie raniu funkcji bariery naskórkowej. Efekt ten wynika przede wszystkim zjego zdolności do ograniczania stresu oksyda cyjnego iprocesów zapalnych oraz aktywacji naturalnych mechanizmów obronnych skóry. Ginsenozydy aktywują szlak Nrf2/ARE, zwiększając ak tywność endogennych mechanizmów antyoksydacyjnych oraz ograniczając uszkodzenia komórkowe wywołane przez reaktywne formy tlenu. Dodatkowo, żeńszeń wykazuje działanie przeciwfotostarzeniowe, chroniąc kolagen iela stynę przed degradacją indukowaną promieniowaniem UV. Ashwagandha Withania somnifera znana jest przede wszystkim zzastoso wania wsuplementacji, jednak coraz częściej używa się jej wkosmetykach. Badania wskazują, że może wspierać funk cje bariery naskórkowej poprzez utrzymanie równowagi wodnoelektrolitowej oraz prawidłowego pH skóry. Dodat kowo, wykazuje działanie immunomodulujące iantyoksy dacyjne. Wykazano również jej wpływ na procesy związane zprzebudową macierzy pozakomórkowej, wtym regulację angiogenezy, pigmentacji isyntezy kolagenu. Lukrecja Glycyrrhiza glabra jest od wieków ceniona za swoje właści wości farmakologiczne. Zarówno badania in vitro, jak iin vivo potwierdzają jej korzystny wpływ na skórę. Aktywne składniki lukrecji, takie jak glicyryzyna, kwas glicyretyno wy czy glabrydyna, wykazują zdolność hamowania media torów stanu zapalnego. Roślina ta zawiera również liczne flawonoidy iizoflawony, które neutralizują wolne rodniki, ograniczają peroksydację lipidów oraz mogą chronić skórę przed uszkodzeniami wywołanymi promieniowaniem UV. Podsumowując, lukrecja wspiera funkcje bariery na skórkowej przede wszystkim pośrednio – poprzez ograni czanie stresu oksydacyjnego istanu zapalnego, które na leżą do głównych czynników zaburzających homeostazę skóry. Dodatkowo, wykazuje właściwości fotoprotekcyjne idepigmentacyjne, dzięki czemu znajduje zastosowanie wpielęgnacji skóry wrażliwej, reaktywnej oraz zzaburze niami pigmentacji. Adaptogeny ahomeostaza skóry Rosnące zainteresowanie adaptogenami wynika nie tylko zich wielokierunkowego działania biologicznego, ale rów nież zcoraz lepszego zrozumienia roli homeostazy wutrzy maniu zdrowia skóry. Dostępne dane wskazują, że składni ki te mogą wspierać funkcje bariery naskórkowej poprzez modulowanie procesów zapalnych, ograniczanie stresu oksydacyjnego oraz wpływ na komunikację komórkową. Choć potrzebne są dalsze badania, pozwalające dokład niej określić ich mechanizmy działania, adaptogeny stano wią obiecującą grupę substancji aktywnych wykorzysty wanych wnowoczesnej pielęgnacji skóry.ABSTRACT Background: The market success of a cosmetic depends not only on its effectiveness but also on its sensory properties. The selection of ingredients influences both its application properties and the performance of the active substances. Objective: The study aimed to optimize the formulation of an antioxidant cream containing wild strawberry leaf extract (Fragaria vescaL.) with respect to sensory and organoleptic properties, while preserving antioxidant activity. Materials and methods: Nine formulations were developed, differing in extract content (60-70%), argan oil to shea butter ratio, and caprylic/capric triglyceride content. Sensory properties were assessed by a scaling and categorization method using a trained panel of 10 test subjects. Results: All formulas demonstrated high antioxidant activity. Statistically significant differences were observed in sensory scores between the individual variants. The highest overall score was achieved by the formula containing 60% extract, 15% shea butter, 5% argan oil, and 10% caprylic/capric triglyceride. Conclusions: Appropriate modification of the formula and a balanced lipid phase ratio allow the formulation of an effective and sensorially appealing cosmetic with high antioxidant potential. Keywords: antioxidant cream, sensory evaluation, formulation optimization, organoleptic properties, skin. STRESZCZENIE Wstęp: Sukces rynkowy kosmetyku zależy nie tylko od jego skuteczności, ale i cech sensorycznych. Dobór składników wpływa na właściwości aplikacyjne, jak i na aktywność sub- stancji czynnych. Cel: Celem pracy była optymalizacja receptury kremu antyok- sydacyjnego z ekstraktem z liści poziomki pospolitej (Fraga- ria vesca L.) pod kątem właściwości sensorycznych, przy jed- noczesnym zachowaniu jego aktywności przeciwutleniającej. Materiały i metody: Opracowano dziewięć wariantów recep- turowych różniących się zawartością ekstraktu (60-70%), pro- porcją oleju arganowego do masła shea oraz udziałem trójgli- cerydu kaprylowo-kaprynowego. Ocenę cech sensorycznych przeprowadzono metodą skalowania i kategoryzacji z udzia- łem przeszkolonego panelu 10 probantów. Wyniki: Wszystkie receptury wykazały wysoką aktywność an- tyoksydacyjną. Zaobserwowano przy tym istotne statystycz- nie różnice w ocenach sensorycznych pomiędzy poszczegól- nymi wariantami. Najwyższą ocenę ogólną uzyskała recep- tura zawierająca 60% ekstraktu, 15% masła shea, 5% oleju arganowego i 10% trójglicerydu kaprylowo-kaprynowego. Wnioski: Odpowiednia modyfikacja receptury oraz zrówno- ważenie proporcji fazy lipidowej pozwalają na stworzenie skutecznego i atrakcyjnego sensorycznie kosmetyku o wyso- kim potencjale antyoksydacyjnym. Słowa kluczowe: krem antyoksydacyjny, ocena sensoryczna, optymalizacja receptury, właściwości organoleptyczne, skóra. Agata Madalińska 1 * 0009-0003-6908-8848 , Oliwia Tomala 10009-0000-3034-4988 Katarzyna Pytkowska 2 0000-0003-2976-8681 1 Koło naukowe przy Zakładzie Chemii Kosmetycznej i Farmaceutycznej, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, al. Powstańców Wlkp. 72, 70-111 Szczecin. Polska 2 Warszawska Akademia Medyczno-Techniczna Nauk Stosowanych, ul. Bitwy Warszawskiej 1920 nr 18 02-366 Warszawa, Polska *Autor korespondencyjny: Agata Madalińskamadalinskaagata1@gmail.com Cite / Sposób cytowania Madalińska A, Tomala O, Pytkowska K. Optimization of the antioxidant cream formulation in terms of sensory and organoleptic properties. Aesth Cosmetol Med. 2026;15(4):217-225. https://doi.org/10.52336/acm.2026.027 Optymalizacja receptury kremu antyoksydacyjnego pod kątem właściwości sensorycznych i organoleptycznych Optimization of the antioxidant cream formulation in terms of sensory and organoleptic properties This is an article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 Unported (CC BY 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Original article / Artykuł oryginalny 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 11 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” WWSTĘP Skuteczność kosmetyku nie jest jedynym czynnikiem decy- dującym o jego sukcesie rynkowym. O lojalności konsumen- tów, chęci ponownego zakupu oraz rekomendacjach decy- dują przede wszystkim właściwości sensoryczne prepara- tu. Z tego powodu optymalizacja cech użytkowych receptury stanowi jeden z kluczowych etapów tworzenia produktu [1]. Proces ten wymaga doboru odpowiednich surowców ko- smetycznych wpływających na lepsze właściwości aplikacyj- ne z zachowaniem skuteczności działania preparatu. Ocena właściwości przeciwutleniających metodą wymiatania wol- nych rodników (DPPH, 2,2-difenylo-1-pikrylohydrazyl) oraz analiza sensoryczna na skali 5-punktowej przeprowadzo- na przez przeszkolony panel oceniających umożliwiają pre- cyzyjne dopracowanie receptury. Taka ewaluacja pozwala stworzyć kosmetyk łączący wysoką skuteczność pielęgnacyj- ną z doskonałymi walorami użytkowymi. Efektem końcowym jest opracowanie receptury kremu, który osiąga optymalną równowagę między skutecznością działania a przyjemno- ścią stosowania, odpowiadając na aktualne potrzeby rynku i oczekiwania współczesnego konsumenta. Badanie właściwości antyoksydacyjnych metodą wymiatania rodnika DPPH Jedną z najczęściej stosowanych metod oceny aktywności antyoksydacyjnej jest test z użyciem rodnika DPPH. Jest to stabilny rodnik azotowy o intensywnej fioletowej barwie, któ- ry w obecności antyoksydantów ulega redukcji, zmieniając barwę na żółtą lub ulega całkowitemu odbarwieniu. Zmiana intensywności barwy jest proporcjonalna do zdolności prze- ciwutleniającej badanej próbki [2]. Pomiar zmiany absorbancji wykonywany jest za pomocą spektrofotometru przy długości fali 517 nm, a wartości mogą być przedstawiane w postaci procentowego wymiatania rod- nika lub przeliczane na równoważniki znanego standardowe- go antyoksydanta, najczęściej troloksu (TEAC, trolox equiva- lent anttioxidant capacity) [3]. Metoda ta ma jednak pewne ograniczenia – nie oddaje w pełni mechanizmów działania antyoksydantów in vivo, ponieważ reakcja przebiega w śro- dowisku metanolowym, etanolowym lub acetonowym, które znacząco różni się od warunków fizjologicznych. Mimo tych ograniczeń metoda ta znajduje szerokie zastosowanie w oce- nie surowców roślinnych i kosmetyków, cechując się wysoką powtarzalnością oraz dobrą korelacją z innymi oznaczaniami chemicznymi [2]. W kontekście badań kosmetycznych metoda DPPH znaj- duje szerokie zastosowanie do oceny właściwości ochron- nych produktów przed stresem oksydacyjnym, co ma istotne znaczenie w profilaktyce starzenia się skóry oraz w prewencji zniszczeń powodowanych przez wolne rodniki [4]. Analiza sensoryczna Analiza sensoryczna to zespół metod badawczych służących do obiektywizacji subiektywnych wrażeń zmysłowych. Stano- wi nieodłączny i istotny element analizy jakości produktów w wielu obszarach przemysłu, w tym również w sektorze ko- smetycznym. Jej celem jest ocena cech percepcyjnych wyrobu, mierzonych za pomocą zmysłu wzroku, węchu, dotyku, a nie- kiedy smaku. Badania takie przeprowadzane są na wstępnym etapie projektowania nowych formulacji, jak i w ramach kon- troli produktu końcowego. Badania sensoryczne dostarcza- ją informacji o preferencjach konsumenckich oraz o poziomie akceptacji produktu przez użytkownika końcowego. Stano- wią nieodzowny element procesu projektowania kosmetyków o optymalnych właściwościach użytkowania [5, 6]. Ze względu na subiektywny charakter oceny sensorycz- nej, procedury badawcze muszą być ściśle określone, aby za- pewnić powtarzalność i odtwarzalność wyników. Z tego po- wodu badania te są przeprowadzane zazwyczaj w specjalnie przystosowanych do tego laboratoriach, w kontrolowanych warunkach zewnętrznych, niezaburzających pomiaru (od- powiednia temperatura, oświetlenie, wilgotność powietrza) oraz przez wykwalifikowany zespół oceniający, czyli tzw. pa- nel sensoryczny. Panelistami mogą być eksperci o potwier- dzonych kompetencjach lub przeszkoleni konsumenci [7]. Szkolenie probantów odgrywa ważną rolę w ocenie senso- rycznej, ponieważ umożliwia standaryzację percepcji i na- zewnictwa ocenianych cech, dzięki czemu możliwe jest za- chowanie powtarzalności wyników oraz wysokiej jakości analizy [8]. Panel ekspercki ocenia intensywność parame- trów sensorycznych produktu zgodnie z ustalonymi protoko- łami. Kiedy celem analizy jest ocena preferencji i akceptacji produktu przez potencjalnych klientów, analizie poddawane są te same parametry co w ocenie sensorycznej, jednak do- konywana jest ona przez nieprzeszkolone grupy probantów. Tego typu badanie określa się mianem oceny organoleptycz- nej. Jest to ocena hedonistyczna i jest formą analizy konsu- menckiej. Te badania zazwyczaj obejmują większe grupy re- spondentów, co pozwala uzyskać dane statystycznie istotne z punktu widzenia rozwoju produktu na rynku [6]. Produkty kosmetyczne w postaci emulsji poddawane są ocenie sensorycznej na podstawie zestawu kryteriów jako- ściowych [9]. Badanymi parametrami są: konsystencja, jed- nolitość, rozprowadzanie, przyczepność, efekt poduszki, kle- istość, tłustość/natłuszczenie, wchłanianie, wygładzanie. •Konsystencja. Parametr ściśle związany z gęstością i lep- kością produktu, oceniany jest poprzez zanurzenie palca w emulsji i analizę oporu, jaki stawia kosmetyk przy jego wyciąganiu. •Jednolitość. Stopień jednorodności preparatu oceniany wi- zualnie oraz dotykowo; ocenie podlega występowanie roz- warstwień, pęcherzyków powietrza, grudek lub innych nie- jednolitych fragmentów. 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 12 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” W•Rozprowadzanie. Łatwość aplikacji produktu na skórę oraz opór przy rozsmarowywaniu. •Przyczepność. Łatwość pobierania produktu na opuszek oraz jego spływania. Emulsja o dobrej przyczepności two- rzy trwały stożek i nie rozlewa się po nabraniu. •Efekt poduszki. Wrażenie ilości emulsji odczuwalnej po- między palcem wskazującym i kciukiem podczas pociera- nia. Wraz ze wzrostem wyczuwalności objętości nałożone- go preparatu rośnie efekt poduszki. •Kleistość. Analizowane jest wrażenie lepkości pozostającej na skórze po aplikacji produktu. Oceny dokonuje się poprzez przyłożenie dłoni do skóry po krótkim czasie od aplikacji. •Tłustość/natłuszczenie. Obecność tłustego filmu bezpo- średnio po aplikacji. Oceniana może być także trwałość tego efektu po upływie 30 i 60 minut. •Wchłanianie. Czas potrzebny do całkowitego „wchłonięcia” emulsji poprzez warstwę rogową. Im krótszy czas, tym wyż- sza ocena tego parametru. •Wygładzenie. Efekt oceniany po chwili od aplikacji prepa- ratu poprzez porównanie stopnia wygładzenia powierzch- ni skóry posmarowanej i nieposmarowanej [10]. Poza badaniami sensorycznymi do oceny organoleptycznej zalicza się także cechy takie jak zapach, kolor i ogólne wraże- nie, jakie sprawia wyrób na konsumencie. Jest to ocena hedo- nistyczna, która dotyczy indywidualnych preferencji i stopnia akceptacji produktu przez konsumentów (kategorie takie jak: „podoba mi się / nie podoba mi się”; „kupiłbym / nie kupiłbym”; „lubię / nie lubię”). Statystyczne opracowanie takich wyników jest możliwe dzięki zastosowaniu skali punktowej (zwykle 7- lub 9-punktowej) [12]. CEL Celem przedstawionych badań była optymalizacja recep- tury kremu antyoksydacyjnego do twarzy, ze szczególnym uwzględnieniem właściwości sensorycznych i organolep- tycznych. MATERIAŁY I METODY Surowce do stworzenia receptur: woda destylowana, masło shea (Butyrospermum Parkii Butter), (Chmara Blend, Polska), mieszanka kwasu dehydrooctowego i alkoholu benzylowego – konserwant Geogard 221 (Rumiano, Polska), trójgliceryd ka- prylowo-kaprynowy (Rumiano, Polska), olej arganowy (Chma- ra Blend, Polska), ekstrakt z liści poziomki pospolitej wykona- ny w laboratorium z liści w formie suszu (Aromatika, Polska). Użyte odczynniki: glicerol cz.d.a. (Chempur, Polska), 2,2-difenylo-1-pikrylohydrazyl (DPPH; Sigma-Aldrich, USA), aceton cz.d.a. (Chempur, Polska). Wykorzystany sprzęt laboratoryjny: spektrofotometr U-5100 (Hitachi, Japonia), waga analityczna (Kern & Shon GmbH, Niemcy), waga elektroniczna WTB 2000 (Radwag, Polska), łaźnia ultradźwiękowa (Polsonic, Polska), mieszadło ma- gnetyczne MS 11 (Wirgo, Polska), pipety automatyczne (Ep- pendorf, Niemcy), mieszadło laboratoryjne mechaniczne 10031050 (Steinberg Systems, Niemcy). Materiał roślinny i przygotowanie ekstraktu Materiał roślinny użyty do przygotowania ekstraktów sta- nowiły liście poziomki pospolitej zakupione w formie su- szu w sklepie zielarskim (Aromatika, Polska). Wyciąg został przygotowany za pomocą ekstrakcji ultradźwiękowej (40 Hz) w czasie 60 minut. Rozpuszczalnikiem użytym do tego pro- cesu był roztwór gliceryny w wodzie w stężeniu 15%. Zawar- tość liści w rozpuszczalniku wynosiła 5%. Stężenie, czas eks- trakcji oraz rodzaj rozpuszczalnika został dobrany na podsta- wie wcześniej prowadzonych badań. Optymalizacja receptury W ramach badań nad optymalizacją receptury antyoksyda- cyjnego kremu z ekstraktem z liści poziomki pospolitej prze- prowadzono analizę czynników wpływających na sensorykę. Postanowiono sprawdzić, jak zmiany proporcji między ole- jem arganowym a masłem shea oraz zawartość ekstraktu będą wpływały na odczucia użytkowe. W recepturach, w któ- rych została obniżona zawartość ekstraktu, zastosowany zo- stał dodatkowy emolient – trójgliceryd kaprylowo-kapryno- wy (CCTG, caprylic/capric triglyceride). Stworzono 9 warian- tów receptur z różną zawartością tych surowców. Receptury zostały przedstawione w tabeli 1. Tab.1. Skład jakościowy iilościowy badanych wariantów recepturowych kremu antyoksyda- cyjnego, ze zmiennym udziałem proporcji: oleju arganowego, masła shea, ekstraktu zliści po- ziomki pospolitej oraz CCTG. Źródło: Archiwum własne autorów. Nr Ekstrakt [wt. %] Olej arganowy [wt. %] Masło shea [wt. %] Trójgliceryd kaprylowo- kaprynowy [wt. %] Konserwant [wt. %] Emulgator [wt. %] 1701010028 270155028 370515028 46010101028 5601551028 6605151028 7651010528 865155528 965515528 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 13 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” WBadanie właściwości antyoksydacyjnych emulsji metodą wymiatania rodnika DPPH Ze wszystkich przygotowanych receptur pobrano 1 g i roz- puszczono w 9 cm 3 acetonu i umieszczono na mieszadle ma- gnetycznym na ok. 30 min (do całkowitego rozpuszczenia). Do szklanych kuwet pomiarowych o grubości 1 mm odmie- rzono pipetą automatyczną po 2,5 cm 3 roztworu DPPH roz- cieńczonego w acetonie. Następnie, do każdej kuwety w od- stępach co 30 sekund dodawano po 0,132 cm 3 badanych pró- bek. Kuwety zabezpieczono korkiem i dokładnie wymieszano przez inwersję. Z każdej próbki wykonano po 3 oznaczenia. Próbki inkubowano przez 10 minut w temperaturze pokojo- wej. Po inkubacji zmierzono absorbancje próbek za pomo- cą spektrofotometru i długości fali 517 nm. Na podstawie uzyskanych pomiarów oraz równania krzywej kalibracyjnej (y = −0,7814x + 1,0153; R 2 = 0,9874) wyznaczono stężenie rów- noważnika troloksu (RT) w przeliczeniu na masę preparatu [mg troloksu/g emulsji], korzystając ze wzorów (1) i (2): − = troloksu absorbancjab C a (1) gdzie: C troloksu – stężenie troloksu [mmol/dm 3 ] absorbancja– absorbancja próbki b– wartość b z równania krzywej wzorcowej a– wartość a z równania krzywej wzorcowej RT = C troloksu × 5,01 × rozcieńczenie(2) gdzie: RT– równoważnik troloksu [mg troloksu/g surowca] C troloksu – stężenie troloksu [mmol/dm 3 ] 5,01– stała kalibracyjna rozcieńczenie– rozcieńczenie próbki do badania Badania sensoryczne i organoleptyczne receptur Badanie sensoryczne stworzonych receptur zostało prze- prowadzone metodą skalowania i kategoryzacji na przeszko- lonej grupie 10 probantów. Panelistami byli pracownicy Za- kładu Chemii Kosmetycznej i Farmaceutycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, którzy w swojej co- dziennej pracy profesjonalnie zajmują się oceną sensoryczną i organoleptyczną różnych form kosmetycznych oraz człon- kowie koła naukowego przy Zakładzie Chemii Kosmetycznej i Farmaceutycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medyczne- go w Szczecinie, prowadzący nierzadko badania sensoryczne do celów naukowych. Percepcja została skontrolowana za po- mocą testu czucia powierzchniowego oraz czucia głębokie- go. Weryfikację wrażliwości i sprawności sensorycznej pane- listów oparto na ustandaryzowanych metodach analizy sen- sorycznej zgodnie z normami ISO (PN-EN ISO 8587, PN-EN ISO 8586, PN-EN ISO 4120). W celu oceny czucia powierzchniowego poproszono pro- bantów o ocenę metodą trójkątną próbek peelingów z trze- ma różnymi ścierniwami: solą morską, pestkami truskawek oraz zmielonym pumeksem. Oceniający otrzymywali zestaw trzech próbek, w którym dwie były identyczne, natomiast jed- na różniła się od pozostałych. Warunkiem zakwalifikowania panelisty do dalszej części badania było poprawne wskaza- nie różniącej się próbki w co najmniej dwóch przypadkach na trzy możliwe powtórzenia. Wszyscy probanci ocenili wszyst- kie z prób poprawnie, kwalifikując się do badania czucia głę- bokiego. W tym etapie oceniający zostali poproszeni o uszerego- wanie trzech próbek prostych emulsji kosmetycznych za- wierających różne stężenia emulgatora – lanoliny. Stężenia w próbkach wynosiły odpowiednio: 3%, 6% i 9%, co pozwoli- ło uzyskać wyraźne różnice w odczuwalnej gęstości i lepkości. Ponownie wszyscy paneliści uszeregowali poprawnie badane próbki, kwalifikując się do badania. Wszyscy probanci wyrazili świadomą, dobrowolną zgodę na udział w badaniu oraz udzielili zgody na publikację wyni- ków ich ankiet anonimowo. Paneliści zostali oznaczeni nu- merami od 1 do 10. Tab.2. Opisowe wyjaśnienie skali punktowej oceny sensorycznej iorganoleptycznej. Źródło: Archiwum własne autorów. CechaOpis skali punktowej Konsystencja 1 – bardzo lekka, 2 – lekka, 3 – średnia, 4 – ciężka, 5 – bardzo ciężka Jednolitość 1 – rozwarstwia się, 2 – wyczuwalne grudki, 3 – delikatne grudki, 4 – pęcherzyki powietrza, 5 – jednorodna Efekt poduszki 1 – prawie wcale, 2 – mały, 3 – średni, 4 – duży, 5 – bardzo duży Rozprowadzanie 1 – bardzo łatwo się rozprowadza, 2 – łatwo się rozprowadza, 3 – średnio się rozprowadza, 4 – trudno się rozprowadza, 5 – bardzo trudno się rozprowadza Przyczepność 1 – prawie wcale, 2 – mała, 3 – średnia, 4 – duża, 5 – bardzo duża Kleistość 1 – prawie wcale, 2 – mała, 3 – średnia, 4 – duża, 5 – bardzo duża Tłustość/ natłuszczenie 1 – brak filmu, 2 – lekko tłusta, 3 – średnio tłusta, 4 –całkiem tłusta, 5 – pozostawia tłusty film Wchłanianie 1 – bardzo szybko się wchłania, 2 – szybko się wchłania, 3 – średnio szybko się wchłania, 4 – długo się wchłania, 5 – bardzo długo się wchłania Wygładzenie 1 – nie wygładza, 2 – niezbyt dobrze, 3 – średnio, 4 – wygładza, 5 – bardzo wygładza Ogólna ocena kosmetyku 1 – bardzo słaby, 2 – słaby, 3 – neutralny, 4 – dobry, 5 – bardzo dobry 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 14 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” WAnaliza organoleptyczna, hedonistyczna została uwzględ- niona w ankietach jako ostatni parametr i została wykonana przez tych samych panelistów. Probanci dokonywali subiek- tywnej, osobistej oceny wszystkich receptur w skali punkto- wej od 1 do 5, gdzie 1 – kosmetyk bardzo słaby, 5 – kosmetyk bardzo dobry. Na tej podstawie wyłoniono recepturę o opty- malnych właściwościach sensorycznych oraz składzie. Paneliści nie wiedzieli, jakie receptury badają, a oceny do- konywali indywidualnie. Próbki emulsji zostały oznaczone numerami, w celu identyfikacji. Kremy były przekazywane do badania w kolejności losowej, po jednej próbce do oznacze- nia wszystkich parametrów, następnie próbki były zabierane. Ocena prowadzona była w skali 5-stopniowej. Opisowe wyja- śnienie punktów w skali zostało przedstawione w tabeli 2, od- dzielnie dla każdego badanego parametru. Probanci dokonywali oceny w formie pisemnej na papie- rowych ankietach, w których konkretne receptury były ozna- czone numerami, a krzyżykiem zaznaczali ocenę w ska- li punktowej dla konkretnego parametru. Każdy wariant re- cepturowy został oceniony jednokrotnie przez każdego z 10 przeszkolonych panelistów (N = 10). Analiza statystyczna Wyniki ocen sensorycznych zaprezentowano jako średnią arytmetyczną oraz odchylenie standardowe. Do oceny istot- ności różnic pomiędzy poszczególnymi wariantami receptu- rowymi (1-9) zastosowano jednoczynnikową analizę warian- cji (ANOVA). Przed przystąpieniem do analizy zweryfikowano jej podstawowe założenia: normalność rozkładu ocen w gru- pach za pomocą testu Shapiro-Wilka oraz jednorodność wa- riancji. Za poziom istotności statystycznej przyjęto α = 0,05 (różnice uznawano za statystycznie istotne przy p < 0,05). Ob- liczenia statystyczne przeprowadzono za pomocą programu Microsoft Excel. Wybór jednoczynnikowej analizy wariancji (ANOVA) był podyktowany strukturą eksperymentu, w któ- rym jedynym czynnikiem kwalifikującym (zmienną nieza- leżną) był wariant recepturowy kremu (9 poziomów analizy), a mierzoną zmienną zależną – noty punktowe przyznawa- ne poszczególnym cechom sensorycznym. Zastosowanie te- stu ANOVA pozwoliło na jednoczesne porównanie średnich ocen pomiędzy wszystkimi 9 wariantami bez ryzyka popeł- nienia błędu wielokrotnego testowania. WYNIKI Właściwości antyoksydacyjne receptur Istotnym aspektem optymalizacji był fakt zachowania właści- wości antyoksydacyjnych, co zostało przebadane dla wszyst- kich receptur metodą wymiatania rodnika DPPH. Różnice w przypadku wszystkich formulacji nie były znacząco istot- ne, ponieważ mieściły się w zakresie błędu. Każda z recep- tur charakteryzuje się silnymi właściwościami antyoksyda- cyjnymi w zakresie od 2,91 ± 0,07 mg troloksu/g emulsji do 3,5 ± 0,02 mg troloksu/g emulsji, co pozwoliło na poddanie wszystkich emulsji badaniom sensorycznym i organolep- tycznym. Próba kontrolna została wykonana na modyfikowa- nej recepturze nr 1 kremu, z zastosowaniem wody destylowa- nej zamiast ekstraktu. Próba ta została oznaczona numerem 0. Właściwości antyoksydacyjne próby 0 wyniosły 0,57 ± 0,02 mg troloksu/g emulsji, co pozwala na domniemanie wniosku, iż za właściwości antyoksydacyjne próbek badawczych odpo- wiada zawartość ekstraktu z liści poziomki pospolitej. Wyniki zostały przedstawione na wykresie (Rys. 1). Uzyskane wyniki właściwości antyoksydacyjnych wszyst- kich receptur pozwoliły na określenie, w jakim stopniu zmia- na receptury w zakresie stężenia ekstraktu, proporcji ma- sła shea i oleju arganowego oraz zastosowania dodatkowego emolientu – trójglicerydu kaprylowo-kaprynowego wpływa na właściwości przeciwutleniające kremów. Receptury, w których została zwiększona zawartość ma- sła shea do 15%, wypadły najsłabiej, zaś te o proporcji 1:1 ma- sła shea do oleju arganowego wypadły najlepiej dla każdej za- wartości ekstraktu. Jednak receptury o najwyższej zawartości oleju arganowego wykazały aktywność niższą niż te, w któ- rych proporcja między olejem a masłem była 1:1. Może to wy- nikać z faktu, iż niektóre antyoksydanty działają synergicznie wraz z innymi związkami, w efekcie generując silniejsze wła- ściwości przeciwutleniające, niż działając osobno. Przykła- dem takiej synergii jest kwas galusowy i inne polifenole re- generujące witaminę E (cykl antyoksydacyjny). Dodatkowo wpływ na taki wynik może mieć wtórne utlenianie oleju arga- nowego. Choć jest on bogaty w tokoferol, jego wysoka zawar- tość nienasyconych kwasów tłuszczowych czyni go bardziej podatnym na utlenianie, jeśli nie jest odpowiednio zbalanso- wany innymi składnikami stabilizującymi. Ponadto wysokie stężenie witaminy E nie zwiększa liniowo działania antyok- sydacyjnego, przez co może dojść do przesycenia środowiska reakcyjnego i prooksydacyjnego działania tokoferoli. Propor- cja 1:1 najprawdopodobniej trafia w optymalny zakres stęże- nia tokoferoli, który działa skutecznie, ale bez efektów ubocz- nych. Potwierdzenie tej hipotezy wymaga dalszych badań. Analiza sensoryczna wariantów receptur Z wyników ankiet wyliczono średnie oceny dla każdego z pa- rametrów i zestawiono je w tabelach 3 i 4. Recepturę, która została oceniona najlepiej pod kątem oceny ogólnej, zazna- czono w zestawieniach niebieskim kolorem. Następnie wy- konano wykresy profili oceny sensorycznej dla każdej z bada- nych receptur. Przeprowadzona jednoczynnikowa analiza wariancji (ANO- VA) wykazała istotne statystycznie różnice (p < 0,05) w oce- nach poszczególnych wyróżników sensorycznych pomiędzy analizowanymi wariantami recepturowymi. 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 15 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” WTab.3. Średnia ocena parametrów sensorycznych dokonana przez 10 panelistów. Oceniane: konsystencja, jednolitość, efekt poduszki, przyczepność, rozprowadzanie. Źródło: Archiwum własne autorów. NrKonsystencjaJednolitość Efekt poduszki PrzyczepnośćRozprowadzanie 13,7 ± 0,55,0 ± 0,03,7 ± 0,54,0 ± 0,04,0 ± 0,0 23,2 ± 0,45,0 ± 0,02,9 ± 0,33,2 ± 0,43,2 ± 0,4 34,8 ± 0,45,0 ± 0,04 ± 0,04,5 ± 0,54,5 ± 0,5 42,7 ± 0,55,0 ± 0,04,3 ± 0,53,1 ± 0,33,1 ± 0,3 51,7 ± 0,55,0 ± 0,03,8 ± 0,42,3 ± 0,52,3 ±0,5 62,3 ± 0,55,0 ± 0,04,8 ± 0,43,5 ± 0,53,5 ± 0,5 72,9 ± 0,35,0 ± 0,03,5 ± 0,53,4 ± 0,53,4 ± 0,5 82,0 ± 0,05,0 ± 0,02,6 ± 0,53,1 ±0,33,1 ± 0,3 93,2 ± 0,45,0 ± 0,04,5 ± 0,54,2 ± 0,44,2 ± 0,4 Tab.4. Średnia ocena parametrów sensorycznych dokonana przez 10 panelistów. Oceniane: kleistość, tłustość/na- tłuszczenie, wchłanianie, wygładzenie, ocena ogólna. Źródło: Archiwum własne autorów. NrKleistość Tłustość/ natłuszczenie WchłanianieWygładzenie Ocena ogólna 14,2 ± 0,43,6 ± 0,53,4 ± 0,54,5 ± 0,73,2 ± 0,4 23,7 ± 0,53,1 ± 0,32,6 ± 0,53,8 ± 0,53,6 ± 0,5 35 ± 0,04,8 ± 0,44,6 ± 0,5 4,7 ± 0,53,3 ± 0,8 43,1 ± 0,33,2 ± 0,53,0 ± 0,04,0 ± 0,04,3 ± 0,5 52,3 ± 0,52,3 ± 0,51,5 ± 0,53,5 ± 0,54,0 ± 0,0 63,5 ± 0,53,6 ± 0,53,8 ± 0,4 4,6 ± 0,5 4,6 ± 0,5 73,4 ± 0,53,6 ± 0,53,2 ± 0,44,0 ± 0,02,3 ± 0,5 82,8 ± 0,42,6 ± 0,51,8 ± 0,44,8 ± 0,53,6 ± 0,5 94 ± 0,03,9 ± 0,33,9 ± 0,3 4,6 ±0,5 3,2 ± 0,6 Na podstawie ocen z tabel 3 i 4 sporządzo- no profile sensoryczne poszczególnych re- ceptur w formie wykresów radialnych, które zamieszczono na rysunku 2. Wykres najlepiej ocenionej ogólnie receptury został oznaczo- ny granatowym kolorem. DYSKUSJA Na podstawie przeprowadzonej analizy sen- sorycznej oraz danych recepturowych zaob- serwowano wyraźny wpływ rodzaju i ilości zastosowanych składników (emolientu, ma- sła shea oraz oleju arganowego) na poszcze- gólne cechy sensoryczne oceniane przez pa- nel ekspercki. Zwiększenie udziału masła shea w recep- turze istotnie wpływało na wzrost ciężkości konsystencji, powodując również odczuwalne zagęszczenie preparatu. Preparaty o wyższej zawartości masła shea oceniono jako bar- dziej przyczepne i lepkie, co odpowiada me- chanizmowi wzrostu lepkości oraz właściwo- ści okluzyjnych (tworzenie filmu) układu wraz z rosnącym udziałem fazy hydrofobowej [12]. Zauważono także, że użycie w tych receptu- rach dodatkowego emolientu o niskiej lep- kości znacząco łagodziło to wrażenie. Jedno- cześnie, przy zastosowaniu CCTG, zauważal- ne jest wydłużenie czasu wchłaniania oraz intensyfikacja odczucia tłustości po aplikacji. Obecność emolientu w większym stęże- niu w niektórych recepturach wpływała ko- rzystnie na parametr rozprowadzania pre- paratu. Kremy o wyższym udziale emolientu oceniane były jako lżejsze, mniej tłuste i szyb- ciej wchłaniające się. Jednocześnie wykazy- wały one mniejszą lepkość i łatwość aplika- cji, co w wielu przypadkach skutkowało wyż- szą oceną ogólną kosmetyku. Jest to zgodne z funkcją emolientów, które tworząc warstwę okluzyjną na powierzchni skóry, ogranicza- ją przeznaskórkową utratę wody (TEWL, tran- sepidermal water loss). W efekcie bezpośred- nio poprawiają one wygładzenie naskórka, wpływając na odczucie tłustości oraz łatwość aplikacji preparatu [13]. W przypadku pró- bek ze zwiększonym udziałem oleju argano- wego zaobserwowano wyższe średnie oceny w zakresie tłustości oraz efektu poduszki. Olej ten nadawał preparatom bardziej otulającą, lekko filmotwórczą strukturę, która sprzyja- ła wrażeniu wygładzenia skóry. Jednak przy Numer receptury Troloks [mg/g] Rys.1. Porównanie zdolności zmiatania rodnika DPPH wszystkich wariantów receptur kremu owłaściwościach anty- oksydacyjnych zekstraktem zliści poziomki pospolitej. Źródło: Archiwum własne autorów. 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 16 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” WRys.2. Wykresy radialne oceny sensorycznej 9 wariantów receptur kremu owłaściwościach antyoksydacyjnych zekstraktem zliści poziomki pospolitej. Źródło: Archiwum własne autorów. 4 / 2026 Kosmetologia Estetyczna 17 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” WNext >