< Previous2 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 58 MARKA DALTON MARINE COSMETICS LINIA BRIGHT Przebarwienia w postaci ciemnych plam, śladów potrądzikowych lub w wy- niku melasmy mogą powodować nieestetyczne zmiany w wyglądzie skóry. Linia Bright Perfection to koncepcja pielęgnacji skóry, zapobiegająca pla- mom pigmentacyjnym i redukująca przebarwienia, w celu uzyskania rów- nomiernego kolorytu skóry. Linia ta składa się z trzech produktów, które skutecznie walczą z przebarwieniami, spowodowanymi czynnikami środowiskowymi, starzeniem się czy zaburzeniami hormonalnymi. Jeżeli Twoja skóra jest podatna na przebarwienia, chcesz zreduko- wać zmarszczki i plamy starcze oraz zapobiec melasmie (z powodu cią- ży lub innych zmian hormonalnych), to najlepsze produkty dla Ciebie! NOWATORSKA REGENERACJA W KOSMETOLOGII Aktywny opatrunek kosmetyczny estGen to niezwykle skuteczny prepa- rat, przynoszący przełomowe efekty w procesie gojenia się tkanek, szyb- kości odbudowy chorobowo zmienionych miejsc oraz niwelowaniu blizn. Jego innowacyjna receptura została oparta na naturalnych czynnikach wzrostu, pochodzące z colostrum – substancji, która stymuluje natural- ne procesy naprawcze i przywraca skórze równowagę. 2 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 59 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” N STRESZCZENIE W ostatnich latach odnotowuje się coraz większy odsetek osób chorujących na wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Toczący się stan zapalny w jelicie grubym utrudnia wchłanianie niektó- rych składników pokarmowych, co manifestuje się na skórze, włosach i paznokciach. Liczne objawy jelitowe sprawiają duży dyskomfort u osób chorych, przez co zmagają się one także z problemami emocjonalnymi i psychicznymi. Celem pracy był opis wybranych witamin oraz konsekwen- cji ich upośledzonego wchłaniania manifestującego się na skórze i jej przydatkach. Osoby chorujące na wrzodziejące zapalenie jelita grubego są również klientami gabinetów kosmetologicznych. Odpo- wiednio dobrane produkty oraz zabiegi mogą wspomóc uzu- pełnienie niedoborów wybranych substancji w organizmie oraz uzyskanie zadawalających efektów. Słowa kluczowe: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, etiopatogeneza, zaburzenia, niedobór, witaminy ABSTRACT In recent years the number of people suffering from colitis ulcerosa (CU) has risen rapidly. The disease is characterized by alternating periods of remission and relapse. Persistent inflammatory activity in the colon impedes the absorption of certain nutrients, which affects in dermatologic manife- stations on one’s skin, hair and nails. Numerous intestinal symptoms cause discomfort in patients, which negatively af- fects physical, emotional and psychological well-being. The aim of this study was the description of CU, indication of deficient components and consequences of impaired ab- sorption manifesting on skin, nail and hair condition. Patients with CU are among the demanding clients of be- auty salons. Properly selected products and treatments can help supplement the deficiencies of selected substances in the body and obtain satisfactory results. Keywords: ulcerative colitis, etiopathogenesis, disorders, deficiency, vitamins Wiktoria Lis1, Anna Piotrowska2 1 Koło Naukowe przy Zakładzie Chemii i Biochemii, Wydział Rehabilitacji Ruchowej, Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, al. Jana Pawła II 78, 31-571 Kraków +48 12 683 11 54 wiktoria.lis@onet.com.pl 2 Zakład Chemii i Biochemii, Wydział Rehabilitacji Ruchowej, Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie , al. Jana Pawła II 78, 31-571 Kraków +48 12 683 11 54 anna.piotrowska@awf.krakow.pl Sposób cytowania / Cite Lis W, Piotrowska A. Vitamin deficiency and the most common dermatoses in people with ulcerative colitis. Aesth Cosmetol Med. 2022;11(2):55-59. https://doi.org./10.52336/acm.2022.008 Niedobór witamin i najczęstsze dermatozy u osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego Vitamin deficiency and the most common dermatoses in people with ulcerative colitis WSTĘP Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (CU, colitis ulcerosa) staje się coraz powszechniejszą chorobą ostatnich lat. Doty- ka osób młodych, w wieku produkcyjnym. To właśnie ta grupa często korzysta z usług gabinetów kosmetologicznych. Wie- dza na temat patofizjologii i szczególnych wymagań w zakre- sie pielęgnacji skóry tej grupy klientów jest niezwykle istotna dla kosmetologa. CU to choroba przewlekła z okresami zaostrzeń i remisji, o wieloczynnikowej etiologii. Zmiany obejmują błonę śluzo- wą jelita grubego, szerzą się od odbytnicy i rozwijają w spo- This is an article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0) https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/ Artykuł przeglądowy / Review article2 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 60 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” N sób ciągły do proksymalnych części okrężnicy [1]. W 30% przypadków zmiany zapalne obejmują tylko odbytnicę i esicę. Częściej, bo aż u 50% chorych, dochodzi do zajęcia okrężnicy zstępującej i poprzecznej [2]. Ścisła patogeneza choroby nie jest dokładnie poznana. Za- kłada się, że jest związana z interakcją pomiędzy czynnika- mi genetycznymi, immunologicznymi, środowiskowymi oraz zaburzeniami mikrobioty jelitowej [1]. CU jest wizualizowane endoskopowo jako proces zapal- ny, który rozprzestrzenia się w sposób ciągły od odbytnicy w kierunku jamy ustnej. Przy niskiej aktywności choroby, bło- na śluzowa jelita jest szorstka i ziarnista, ze zmniejszonymi znamionami naczyniowymi i jedynie łagodnym rumieniem. Podczas ciężkiego przebiegu, powstają zlewające się owrzo- dzenia oraz krwotoki wybroczynowe. Przejście od prawidło- wej, do zapalnej błony śluzowej, jest zazwyczaj wyraźnie za- znaczone, a stan zapalny staje się bardziej dotkliwy, przebie- gając w kierunku dystalnym [3]. W celu rozpoznania wrzodziejącego zapalenia jelita grube- go, należy przeprowadzić badania wstępne. Z grupy badań la- boratoryjnych należy wykonać badania hematologiczne: he- moglobina, leukocytoza, płytki krwi, odczyn Biernackiego (OB), ferrytynę i witaminę B 12 oraz z badań biochemicznych: białko C-reaktywne, badania czynnościowe wątroby, albumi- ny i elektrolity, a w przypadku zaburzeń wchłaniania – nale- ży oznaczyć poziom wapnia i magnezu [4]. Ostateczne roz- poznanie opiera się na ocenie charakterystycznych objawów potwierdzonych obrazem endoskopowym oraz uzyskaniu wyniku badania histopatologicznego wycinków błony śluzo- wej jelita grubego pobranych podczas kolonoskopii [1, 3]. Jelito, które jest objęte stanem zapalnym, w wyniku cho- roby gorzej wchłania niektóre składniki pokarmowe, przez co wywołuje niedożywienie lub pogłębia stan chorobowy. Niedowaga i niedożywienie osłabiają układ odpornościowy, przez co jelito jest bardziej podatne na infekcje i zaburzony zostaje proces jego regeneracji [5]. U chorych najczęściej wy- stępuje niedobór witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K i rozpuszczalnych w wodzie: B 9, B 12, C, H [5-7]. Celem pracy było wskazanie konsekwencji kosmetycznych niedobo- rów witamin oraz najczęstszych dermatoz u pacjentów z CU. NIEDOBORY WITAMIN U PACJENTÓW Z CU Witamina A Jedną z najważniejszych dla prawidłowego stanu skóry wita- min rozpuszczalnych w tłuszczach jest witamina A. Niedo- bór tej witaminy silnie wpływa na tworzenie się zmian skór- nych, które objawiają się suchością, nadmiernym rogowa- ceniem i złuszczaniem naskórka. Retinol będący pochodną witaminy A, stymuluje reakcje przekształcenia fibroblastów o niskiej aktywności w komórki odznaczające się stosunko- wo dużym wytwarzaniem kolagenu. Zwiększenie ilości tych komórek wpływa na tkankę łączną skóry właściwej popra- wiając jej jędrność, elastyczność i nawilżenie. Oddziałuje tak- że na wytwarzanie włókien kolagenowych typu I i III oraz eli- minację zniszczonych włókien elastynowych oraz przyczy- nia się do wzrostu nowych naczyń krwionośnych. Witamina A należy do grupy substancji o działaniu przeciwzmarszcz- kowym i przeciwstarzeniowym. Powoduje wygładzenie i li- kwidację drobnych zmarszczek, zmniejszenie przebawień i oznak starzenia, a także przyczynia się do właściwego roz- kładu melaniny w skórze. Odpowiedni poziom tej substancji reguluje prace gruczołów łojowych, przyspiesza gojenie się ran i uszkodzeń naskórka [8]. Charakterystycznym objawem niedoboru jest uczucie suchości w obrębie jamy ustnej, zapa- lenie kącików ust i atrofia błony śluzowej [9]. Niedobór reti- nolu może zaburzyć wzrost włosów i paznokci. Głównym ob- jawem zbyt niskiego poziomu witaminy jest nadmierna kru- chość i łamliwość paznokci oraz ich podłużne bruzdkowanie. Dochodzi do wzmożonego rogowacenia mieszkowego, z to- warzyszącą suchością i łuszczeniem się skóry głowy. Włosy mogą stać się nadmiernie łamliwe, a czasami obserwuje się także nasilone ich wypadanie [9, 10]. W przypadku wystąpienia objawów skórnych wskazują- cych za niedobór witaminy A, zastosowanie preparatów ko- smetycznych z jej dodatkiem może znacząco poprawić stan skóry. Przy głębszych niedoborach, wskazana jest konsulta- cja specjalistyczna. Witamina D Witamina D jest rozpuszczalnym w tłuszczach hormonem steroidowym o plejotropowych właściwościach biologicznych, obejmujących regulację proliferacji, różnicowania i apoptozy komórek. Wykazuje działanie przeciwzapalne, wpływa na stan układu immunologicznego i nerwowego [11], ma także zna- czenie dla prawidłowego metabolizmu tkanki tłuszczowej [12]. Uznaje się, że jej niedobór może nasilać obraz CU [13]. Wita- mina D 1 (kalcyferol) odpowiada za kondycję włosów i paznokci. Deficyt w organizmie prowadzi do łysienia, łamliwości włosów oraz nasilonego łojotoku [14]. Nie ma możliwości stosowa- nia jej zewnętrznie, a podaż doustna powinna być dostosowa- na do indywidualnych potrzeb organizmu [13]. Nie występuje w składach preparatów nutrikosmetycznych. Witamina E Witamina E, będąca jedną z najważniejszych witamin antyok- sydacyjnych, oddziałuje na odpowiednie nawilżenie naskór- ka i zmniejsza transepidermalną utratę wody TEWL (transe- pidermal water loss). Wzmacnia barierę naskórkową i ograni- cza wnikanie substancji obcych. Pozwala to na zapobieganie podrażnieniom i zmniejszenie ryzyka rozwoju stanów zapal- nych [15]. Niedobór tokoferolu wchodzącego w skład witami- ny E może objawiać się wybroczynami, hiperkeratotycznymi grudkami mieszkowymi, bladością skóry, frynodermią, czy też wiązać się z produkcją i odkładaniem w tkankach lipofuscyny. W obrębie jamy ustnej może dojść do bladości błony śluzowej 2 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 61 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” N [9]. Niedobory mogą predysponować do nasilonych uszko- dzeń po ekspozycji na promieniowanie słoneczne [16]. Przy nasilonych niedoborach, sama aplikacja miejscowa może być niewystarczająca, aby wzmocnić obronę antyoksy- dacyjną skóry, zwłaszcza skóry właściwej. To oznacza, że aby zapobiec lub zmniejszyć zmiany wynikające z fotostarzenia, należy wprowadzić preparaty nutrikosmetyczne. Badania do- tyczące witaminy E wskazują mechanizmy i drogi dystrybucji tego składnika po podaniu doustnym oraz wpływ tego skład- nika na poszczególne warstwy ludzkiej skóry. Ludzki łój za- wiera duże ilości α-tokoferolu, a gruczoły łojowe zapewniają istotną, fizjologiczną drogę dostarczania α-tokoferolu do skó- ry. Dotyczy to przede wszystkim obszarów bogatych w te gru- czoły, takich jak skóra twarzy. Aby taki mechanizm był jednak wydajny, wysycenie organizmu witaminą E musi być prawi- dłowe. Badania dotyczące suplementacji doustnej wskazują, że prawidłowe wysycenie osiąga się po 2-3 tygodniach regu- larnego przyjmowania preparatu [16]. Drugi mechanizm dys- trybucyjny obejmuje przenikanie witaminy E do komórek i powolną wędrówkę tego składnika wraz z komórkami aż do warstwy stratum corneum. Witamina K Witamina K bierze udział w syntezie i utrzymywaniu prawi- dłowego stężenia czynników krzepnięcia krwi. Udowodnio- no również jej aktywność w obrębie innych, pozawątrobowych tkanek. Niedobór podnosi ryzyko rozwoju osteoporozy, miaż- dżycy, chorób nowotworowych i choroby Alzheimera [17]. Skut- kiem hipowitaminozy jest wydłużony czas protrombinowy, co wiążę się z obniżoną krzepliwością krwi, co będzie się manife- stować na skórze widocznymi wynaczynieniami podskórnymi i utrudnionym gojeniem ran [18]. Działanie to jest szczególnie ważne w kontekście zabiegów laserowych. W 2002 r. przepro- wadzono badania kontrolowane placebo nad wpływem wita- miny K na zapobieganie i usuwanie plamicy wywołanej za- biegiem laserowym. Na skórę jednej połowy twarzy nałożono preparat przed zabiegiem laserowym, na skórę drugiej połowy twarzy – po zabiegu. Krem z witaminą K zastosowany po za- biegu, zmniejszał nasilenie zasinień w porównaniu ze stroną twarzy, na której zastosowano premedykację z preparatem za- wierającym witaminę K [19]. Obserwacje takie powtórzył inny zespół badawczy [20]. Krem z witaminą K połączony z retino- lem, szybciej usuwał przebarwienia plamiste wywołane lase- rem. Doniesienia te każą zwracać większą czujność przy wy- konywaniu zabiegów laserowych u osób z możliwym niedobo- rem witaminy K, w tym u pacjentów z CU. Witaminy B 9, B 12 Witamina B 9 (kwas foliowy) bierze udział w wielu procesach metabolicznych organizmu. Jej niedobór prowadzi do upo- śledzonej produkcji erytrocytów, zwiększenia ich objętości, skrócenia czasu przeżycia i niszczenia szpiku. Konsekwencją może być też leukopenia, małopłytkowość i anemia megalo- blastyczna, której przyczyną są zaburzenia syntezy kwasów nukleinowych wynikające z zakłóceń w syntezie prekursorów puryny [21]. Hipowitaminoza objawia się spowolnieniem syn- tezy kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA, deoxyribonucleic acid) i replikacji komórek, często dochodzi także do powięk- szenia wątroby i śledziony, a w zaawansowanych przypad- kach do wzmożonego napięcia mięśniowego [22]. Skóra staje się blada, język jest zaczerwieniony z występującymi owrzo- dzeniami, stany zapalne pojawiają się na języku i błonie ślu- zowej warg. Niedobór również wpływa na włosy – ulegają wczesnemu i nagłemu siwieniu [23]. W związku z możliwością magazynowania w wątrobie wi- taminy B 12, objawy kliniczne związane z jej niedoborem mogą być zauważalne dopiero po kilku latach [24]. Najbar- dziej charakterystycznym objawem są zaburzenia w proce- sie krwiotworzenia [25], w konsekwencji czego skóra przybie- ra cytrynowe zabarwienie, staje się blada, a u około 10% przy- padków pojawiają się ogniska hiperpigmentacyjne. W obrębie jamy ustnej można zauważyć zapalenie języka, tzw. „język ba- woli”, charakteryzujący się gładką i lśniącą powierzchnią. Po- nadto występują zapalenia czerwieni wargowej, jamy ustnej z możliwymi owrzodzeniami, bolesna atrofia błony śluzowej, nawracające afty, owrzodzenia kącików ust i skłonność do in- fekcji drożdżakowych. Niedobór witaminy B 12 dla włosów, po- dobnie jak w przypadku witaminy B 9 objawia się ich przed- wczesnym siwieniem [9, 24]. Witamina C Witamina C (kwas askorbinowy) może wpływać na szereg cech skóry, w tym na poziom nawilżenia. Badania na liniach komór- kowych dowiodły, że podanie witaminy C zwiększa barierę lipi- dową i indukuje różnicowanie się keratynocytów. Kwas askor- binowy zwiększa warstwę rogową naskórka, a tym samym w większym stopniu zatrzymuje wodę [26]. Promuje syntezę kolagenu, działa jak kofaktor dla hydrolaz lizyny i proliny, które stabilizują to białko. Przeprowadzone badania in vitro na fibro- blastach wykazały, że brak witaminy C zmniejsza zarówno cał- kowitą syntezę kolagenu, jak i jego sieciowanie, w wyniku cze- go wzrasta ryzyko łamliwości włókien i wolniejszego gojenia się ran oraz osłabienia naczyń włosowatych z powstawaniem mikrowylewów [26]. Objawy skórne to plamica przymieszko- wa, hiperkeratoza mieszkowa, wybroczyny i obrzęki kończyn. Charakterystycznym stanem są włosy korkociągowe, a na pa- znokciach pojawią się linijne wybroczyny podpaznokciowe, które wyglądem przypominają drzazgi [9]. Witamina H Witamina H, zwana biotyną odgrywa ważną rolę w funkcjo- nowaniu organizmu. Jest kofaktorem karboksylaz, które biorą udział w katabolizmie aminokwasów oraz biosyntezie i meta- bolizmie kwasów tłuszczowych, tym samym przyczyniając się do poprawy wyglądu skóry. Pobudza komórki skóry do wzrostu oraz poprawia jej metabolizm i zdolności regeneracyjne, przez 2 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 62 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” N co wpływa na redukcję drobnych zmarszczek. Dzięki witami- nie H następuje także wzmocnienie bariery ochronnej skóry w wyniku przyspieszenia syntezy kwasów tłuszczowych [28]. Niedobór biotyny może spowodować łysienie, łamliwość i kruchość paznokci, stany zapalne skóry oraz wtórne zakaże- nie grzybicze w organizmie wywołane przez grzyby Candida albicans [29]. Hipowitaminoza może doprowadzić do poja- wienia się zapalenia skóry w postaci łuskowatej na dłoniach, nogach i ramionach. Charakteryzują się one wysuszeniem i przebarwieniem skóry oraz błon śluzowych. Oprócz tego, wokół oczu, nosa i ust może pojawić się czerwona wysypka, określana jako „twarz z niedoborem biotyny” [30]. MANIFESTACJE SKÓRNE U OSÓB CHORYCH NA CU Objawy skórne u pacjentów z CU to zazwyczaj zmiany spe- cyficzne, zmiany reaktywacyjne, objawy związane ze złym wchłanianiem składników odżywczych lub reżimem tera- peutycznym. Mogą to być także zmiany patologiczne. Badania wykazały, że u dzieci i młodzieży z CU, zajęcie jamy ustnej może pojawić się nawet w jednej trzeciej przypadków i zwykle składa się ze zmian nieswoistych [31]. Podczas za- ostrzenia choroby, często pojawia się aftowe zapalenie jamy ustnej [32]. Klinicznie charakteryzuje się ono licznymi okrą- głymi lub owalnymi, bolesnymi owrzodzeniami z żółtą, rze- komobłoniastą podstawą i rumieniowymi brzegami [33]. Wskazuje się, że czynnikami etiologicznymi mogą być niedo- bory witaminowe (B 1, B 12, B 9, D) [34]. Rumień guzowaty jest najczęściej występującą zmianą skórną u chorych na CU. Jest on ostrą zapalną chorobą skó- ry charakteryzującą się nagłym pojawieniem się symetrycz- nych, rumieniowych, ciepłych, bolesnych i niewrzodowych guzków. Mają uniesione, delikatnie czerwone lub fioletowe zabarwienie i średnicę od 1 do 5 cm. Występują głównie na przedniej części kończyn dolnych, chociaż mogą dotyczyć do- wolnego miejsca na ciele [33, 35]. Dane literaturowe nie łą- czą tej jednostki chorobowej z niedoborami witaminowymi. Piodermia zgorzelinowa jest najcięższą i wyniszczającą ma- nifestacją skórną u pacjentów z CU. Zmiany mogą wystąpić na całym ciele, ale najczęstszymi miejscami są nogi i miejsca pe- rystomalne [34]. Zmiany zaczynają się jako krosty lub grud- ki, które szybko ulegają owrzodzeniu i tworzą bolesne obsza- ry z typowymi fiołkowo-fioletowymi, wypukłymi, podminowa- nymi brzegami. Łożysko owrzodzenia jest martwicze i może być dotknięte wtórną infekcją. Zmiany mogą być izolowane lub wielokrotne. Towarzyszą temu objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, ból stawów i złe samopoczucie [33]. Badania łą- czą piodermię zgorzelinową z niedoborami witamin z grupy B (najczęściej donosi się o roli witaminy B 12 i folianów) [36]. Pyodermatitis pyostomatitis vegetans to śluzówkowo-skórny objaw częściej dotykający mężczyzn niż kobiety cierpiące na CU. Zmiany pęcherzykowe i grudkowo-krostkowe są zlokalizo- wane głównie w skórze głowy, twarzy, pachach i pachwinach [33]. W terapii stosuje się wysokie dawki kortykosteroidów, często polecane są też suplementy witaminowo-mineralne, co wskazuje że niedobory tych składników mogą uczestniczyć w patomechanizmie choroby albo wydłużać czas jej trwania. Zespół Sweeta to dermatoza neutrofilowa charakteryzują- ca się bolesnymi rumieniowymi blaszakami lub guzkami na twarzy, szyi i kończynach oraz z częstym występowaniem go- rączki i leukocytozy [37]. Główną cechą histopatologiczną jest gęsty aseptyczny naciek neutrofilowy w warstwie siateczko- wej skóry właściwej, któremu może towarzyszyć gąbczastość i pęcherzyki w naskórku oraz obrzęk warstwy brodawkowatej skóry właściwej [35]. W etiopatogenezie wskazuje się na rolę niedoboru witaminy D. PODSUMOWANIE Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to przewlekła choro- ba należąca do grupy nieswoistych zapaleń jelit, przebiega- jąca z okresami zaostrzeń i remisji. Jelito, w którym toczy się stan zapalny gorzej wchłania niektóre składniki pokarmowe, a ich niedobory mogą manifestować się na skórze, włosach i paznokciach. W przebiegu choroby obserwuje się również zaburzenia mikroflory jelitowej. Dla kosmetologa, klient z CU jest klientem wymagającym specjalnej uwagi. W celu dobrania odpowiedniego zabie- gu i dla uzyskania pożądanych efektów, ważna jest wiedza o możliwych niedoborach wynikających w patomechanizmu tej choroby. Oprócz stosowania odpowiednio dobranych pre- paratów aplikowanych na skórę, często potrzebna może być suplementacja doustna. LITERATURA / REFERENCES 1 . Pawełka D, Bednarz W, Krawczyk Z. Współczesne poglądy na etiopato- genezę i leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Gastroenterol Pol. 2009;16(6):465-469. 2 . Mossakowska M. Nieswoiste zapalenia jelit. Poradnik dla młodzieży i ro- dziców dzieci chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa) lub chorobę Leśniowskiego-Crohna. Warszawa: Towarzystwo „J-elita”; 2020. 3 . Kucharzik T, Koletzko S, Kannengiesser K, et al. Ulcerative Colitis – dia- gnostic and therapeutic Algorithms. Dtsch Arztebl Int. 2020;117:564-573. 4 . Rampton D, Shanahan F. Nieswoiste zapalenia jelit. Gdańsk: Wydawnic- two Medyczne Via Medica; 2002. 5 . Grochowska U. Poradnik żywieniowy dla chorych na chorobę Leśniow- skiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Warszawa: To- warzystwo „J-elita”; 2016. 6 . Ihnatowicz P, Piątkowska I, Jędruch K, et al. Efekty wdrożenia dietetycz- nego protokołu autoimmunologicznego u pacjenta z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego – analiza przypadku. Hygeia Public Health. 2019;54(1):56-63. 7 . Włochal M, Grzymisławski M. Nowe trendy leczenia żywieniowe- go w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit. Piel Zdr Publ. 2016;6(2):149-158. 8 . Bojarowicz H, Płowiec A. Wpływ witaminy A na kondycję skóry. Probl Hig Epidermiol. 2010;91(3):352-356. 9 . Hołdrowicz A, Woźniacka A. Dermatological changes associated with non-specific inflammatory bowel diseases – Crohn’s disease and ulce- rative colitis. Dermatol Rev. 2020;107:332-348. https://doi.org/10.5114/dr.2020.99878 10 . Marwicka J, Gałuszka A. Zastosowanie preparatów witaminowych w procesie pielęgnacji skóry. Aesth Cosmetol Med. 2021;10(4):181-187. https://doi.org./10.52336/acm.2021.10.4.02 11 . Gil Á, Plaza-Diaz J, Mesa MD. Vitamin D: Classic and Novel Actions. Ann Nutr Metab. 2018;72(2):87-95. https://doi.org/10.1159/0004865362 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 63 Artykuł ukazał się w „Aesthetic Cosmetology and Medicine” N 12 . Abbas M. Physiological functions of Vitamin D in adipose tissue. J Strero- id Biochem Mol Biol. 2017;165(B):369-381. https://doi.org/10.1016/j.jsbmb.2016.08.004 13 . Reich K, Fedorak R, Madsen K, et al. Vitamin D improves inflammatory bowel disease outcomes: basic science and clinical review. World J Ga- stroenterol. 2014;20(17):4934-4947. https://doi.org/10.3748/wjg.v20.i17.4934 14 . Piotrowska A, Wierzbicka J, Żmijewski M. Vitamin D in the skin physiolo- gy and pathology. Acta Biochim Pol. 2016;63(1):17-29. 15 . Czerwonka W, Puchalska D, Zarzycka-Bienias R, et al. Zastosowanie wi- taminy E w kosmetologii. Kosmetologia Estetyczna. 2019;1(8):13-16. 16 . Thiele JJ, Ekanayake-Mudiyanselage S. Vitamin E in human skin: organ- -specific physiology and considerations for its use in dermatology. Mol Aspects Med. 2007;28(5-6):646-667. https://doi.org/10.1016/j.mam.2007.06.001 17 . Bieniek J, Brończyk-Puzoń A, Nowak J, et al. Witamina K a kalcyfikacja naczyń krwionośnych. Choroby Serca i Naczyń. 2015;12(3):165-171. 18 . Małgorzewicz S. Witamina K a śmiertelność u chorych z przewlekłą chorobą nerek. Forum Nefrologiczne. 2015;8(3):188-192. 19 . Shas N, Lazarus M, Bugdodel R, et al. The effects of topical vitamin K on bruising after laser treatment. J Am Acad Dermatol. 2002;47(2):241-244. https://doi.org/10.1067/mjd.2002.120465 20 . Lou W, Quintana A, Geronemus R, et al. Effects of topical vitamin K and retinol on laser-induced purpura on nonlesional skin. Dermatol Surg. 1999;25(12):942-944. https://doi.org/10.1046/j.1524-4725.1999.99145.x 21 . Cieślik E, Kościej A. Kwas foliowy – występowanie i znaczenie. Probl Hig Epidermiol 2012;93(1):1-7. 22 . Chan Y, Bailey R, O’Connor D. Folate. Adv Nutr. 2013;4(1):123-125. https://doi.org/10.3945/an.112.003392 23 . Cieślik E, Gębusia A. Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrod- czym. Hygeia Public Health. 2011;46(4):431-436. 24 . Zabrocka J, Wojszel ZB. Niedobór witaminy B 12 w wieku podeszłym – przyczyny, następstwa, podejście terapeutyczne. Geriatria. 2013;7:24-32. 25 . Kośmider A, Czaczyk K. Witamina B 12 – budowa, biosynteza, funkcje i me- tody oznaczania. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. 2010;5(72):17-32. 26 . Pullar J, Carr A, Visser M. The roles of vitamin C in skin Health. Nutrients. 2017;9(8):866. https://doi.org/10.3390/nu9080866 27 . Esteves A, Serafini N, Lemes L, et al. Circular hairs: nomenclature and meanings. An Bras Dermatol. 2017;92(6):874-876. https://doi.org/10.1590/abd1806-4841.20176487 28 . Morąg M, Glinka M, Jokiel I. Wybrane substancje aktywne w zabiegach mezoterapii. Pol J Cosmetol. 2015;18(3):191-196. 29 . Saleem F, Soos MP. Biotin Deficiency. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021. 30 . Trüeb R. Serum biotin levels in women complaining of hair loss. Int J Tri- chology. 2016;8:73-77. https://doi.org/10.4103/0974-7753.188040 31 . Diaconescu S, Strat S, Balan G, et al. Dermatological manifestation in pe- diatric inflammatory bowel disease. Medicuna (Kaunsa). 2020;56(9):425. https://doi.org/10.3390/medicina56090425 32 . Mnif L, Amouri A, Tahri N. Cutaneous manifestations of inflammatory bowel disease. La tunisie Medicale. 2010;88(6);420-423. 33 . Antonelli E, Bassotti G, Tramontana M, et al. Dermatological manifesta- tions in inflammatory bowel diseases. J Clin Med. 2021;10(2):364. https://doi.org/10.3390/jcm10020364 34 . Chiang CP, Yu-Fong Chang J, et al. Recurrent aphthous stomatitis – Etio- logy, serum autoantibodies, anemia, hematinic deficiencies, and ma- nagement. J Formos Med Assoc. 2019;118(9):1279-1289. https://doi:10.1016/j.jfma.2018.10.023 35 . Keyal U, Liu Y, Bhatta AK. Dermatologic manifestation of inflammatory bowel disease: a review. Discov Med. 2018;25(139):225-233. 36 . Sand FL, Thomsen SF. Skin diseases of the vulva: inflammatory, erosi- ve-ulcerating and apocrine gland diseases, zinc and vitamin deficiency, vulvodynia and vestibulodynia. J Obstet Gynaecol. 2018;38(2):149-160. https://doi:10.1080/01443615.2017.1328590 37 . Taverela Veloso F. Skin complications associated with inflammatory bo- wel disease. Aliment Pharmacol Ther. 2004;20(4):50-53. https://doi.org/10.1111/j.1365-2036.2004.02055.x otrzymano / received: 19.11.2021 poprawiono / corrected: 05.12.2021 zaakceptowano / accepted: 06.01.20222 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 65 ARTYKUŁ KOSMETOLOGIA ESTETYCZNA A dr n. med. Barbara Koleżyńska mgr pielęgniarstwa, specjalista pielęgniarstwa onkologicznego, kosmetolog, właściciel gabinetu kosmetologii estetycznej KOLaGEN Clinic, szkoleniowiec, trener Vedara Medical Oczyszczanie manualne cery należy do najbar- dziej popularnych zabiegów kosmetycznych, wy- konywanych na okolice twarzy. Ma ono na celu oczyszczenie skóry z zaskórników i grudek, zwę- żenie porów, zminimalizowanie ich widoczności, zmniejszenie ilości sebum i przygotowanie jej do dalszych etapów zabiegu, jakimi są tonizowa- nie skóry, peeling, nałożenie skoncentrowanych składników aktywnych, masaż, maska, krem na zakończenie zabiegu. Przeciwwskazaniem bezwzględnym do oczyszczania manualnego są stany zapalne skóry, opryszczka, tendencje do powstawania blizn. W zależności od stosowanej procedury zabiegowej i rodzaju wykorzystywa- nych kosmetyków – przeciwwskazaniem może być również skóra naczyniowa i trądzik różowaty. OCZYSZCZANIE NA ZIMNO Jednym z etapów tradycyjnych zabiegów oczysz- czających jest rozgrzanie i rozpulchnienie skóry za pomocą maski elektrycznej i/lub wapozonu. Jed- nakże ciepło jest niewskazane w przypadku skór naczyniowych, nadreaktywnych, z trądzikiem ró- żowatym. Na rynku znajdziemy kosmetyki prze- znaczone do oczyszczania manualnego na zimno. Przebieg zabiegu obejmuje demakijaż za po- mocą aktywnego i olejku hydrofilnego lub pianki oczyszczającej. Następnie tonizację skóry, przy- kładowo z użyciem minerałów z Morza Martwego, i rozpulchnienie skóry maską żelową, zawierającą wyciąg z miąższu aloesu, pod okluzją z folii oko- ło 25 minut. Czas rozpulchniania można skrócić i wzmocnić, wprowadzając preparat żelowy za po- mocą ultradźwięków około 5-8 minut, a następ- nie pozostawienie maski pod okluzją jeszcze na 10 minut. Skórę należy oczyszczać partiami, usu- wając wcześniej okluzję z folii i nadmiar maski. Klient podczas rozpulchniania może odczuwać delikatne mrowienie, które jest spowodowane działaniem substancji aktywnych oraz rozluźnie- niem spoiwa międzykomórkowego. Po manualnym usunięciu zanieczyszczeń, wykonuje się delikatny peeling mechanicz- ny, wykorzystując do tego celu żel i kryształki plantominerałów. Skórę należy przemasować do całkowitego rozpuszczenia się kryształków, nadmiar żelu usunąć. Następnie na suchą skórę aplikuje się puder z propolisem o działaniu prze- ciwzapalnym, antyseptycznym i łagodzącym łojotok. Można użyć prądów d`Arnsonwala dla fizycznej dezynfekcji skóry. Następnym krokiem jest nałożenie maski kremowej, wyrównującej pracę gruczołów łojowych, wyciszającej łojotok i łagodzącej zaczerwienienia. Dla skór wrażli- wych i naczyniowych, w celu ich uspokojenia, za- leca się maskę z wyciągiem z mirtu zwyczajnego, która wzmacnia ściany naczyń krwionośnych i przynosi skórze ukojenie. Zabieg można wzbo- gacić chłodzącą maską algową. Procedurę zamyka krem ochronny z wysokim faktorem przeciwsłonecznym SPF50 i ewentual- ne nałożenie pudru mineralnego dobranego do koloru skóry, jako elementu nadającego jej pięk- ny odcień i gładki wygląd oraz stanowiącego do- datkowy filtr fizyczny przed promieniowaniem ultafioletowym UV. Preludium do wszelkich zabiegów kosme- tycznych na okolice twarzy powinno być prawidłowe oczyszczenie skóry. Stanowi ono punkt wyjścia do przeprowadzenia analizy skóry oraz zaproponowania procedury zabie- gowej, spersonalizowanej do potrzeb i oczeki- wań klienta. Oczyszczanie manualne 2 / 2022 Kosmetologia Estetyczna 66 ARTYKUŁ KOSMETOLOGIA ESTETYCZNA A OCZYSZCZANIE MECHANICZNE Poza oczyszczaniem manualnym, w celu normalizacji pra- cy gruczołów łojowych, zmniejszenia wydzielania sebum, mechanicznego usunięcia warstwy rogowej naskórka, wy- korzystuje się także zabiegi aparaturowe. Wśród nich wy- mienić należy: • Peeling kawitacyjny, wykorzystujący ultradźwięki o ni- skiej częstotliwości i niskim natężeniu. Pod wpływem zjawiska kawitacji ultradźwiękowej na powierzchni na- skórka dochodzi do złuszczania zrogowaciałych komó- rek warstwy rogowej, redukcji zaskórników otwartych, zmniejszenia widoczności ujść gruczołów łojowych, usunięcia zanieczyszczeń, resztek kosmetyków i sub- stancji toksycznych. • Mikrodermabrazję, czyli mechaniczne złuszczanie war- stwy rogowej naskórka, mające na celu zmniejszanie widocznych defektów skóry i zainicjowanie procesów naprawczych w skórze. Czynnikiem ścierającym mogą być mikrokryształki korundu, czyli tlenku glinu, w przy- padku mikrodermabrazji korundowej, głowice ścierają- ce pokryte warstwą diamentu (mikrodermabrazja dia- mentowa), roztwór soli fizjologicznej oraz sprężony tlen w przypadku mikrodermabrazji tlenowej, czyli oksy- brazji. W zależności od rozległości i charakteru zmian na skórze oraz stopnia jej zanieczyszczenia, kosmetolog dobiera czynnik ścierający. • Oczyszczanie wodorowe, czyli oczyszczanie skóry z mar- twych komórek naskórka, wydzieliny łojowej lub łojowo- -rogowej oraz innych zanieczyszczeń. Strumień wody nasyconej bezbarwnym i bezwonnym gazem, jakim jest wodór, zostaje podawany na skórę pod dużym ciśnie- niem. Uwodorowana woda jest wtłaczana w głąb skóry i odprowadzana, przez co uzyskuje się efekt oczyszczania. Dodatkowo łagodzi zmiany zapalne, a działanie antyok- sydacyjne atomów wodoru wzmacnia procesy obronne skóry i poprawia jej kondycję. PEELINGI CHEMICZNE W celu redukcji bakterii beztlenowych i zmniejszenia stanu zapalnego możemy również sięgać po peelingi chemiczne, oparte na kwasach AHA i BHA. W przypadku skór zanie- czyszczonych, wymagających odświeżenia, wykonywane są peelingi powierzchowne. Środek złuszczający penetruje wówczas całą grubość naskórka i całą lub część warstwy brodawkowatej skóry. Aby uzyskać oczekiwany efekt, nale- ży wykonać serię zabiegów w odstępach kliku dni lub tygo- dni. Wszystkie typy skóry wg klasyfikacji Fitzpatricka kwa- lifikują się do tego typu zabiegów. Prawidłowo wykonany peeling powierzchowny charakteryzuje się niskim odset- kiem powikłań i wysokim bezpieczeństwem zabiegowym. Klienci nie wymagają rekonwalescencji, nie dochodzi do widocznego złuszczania naskórka. Do dyspozycji mamy roztwór TCA w stężeniu od 10% do 35%, roztwór Jessnera, stosowany przy zaskórnikach i trądziku młodzieńczym, kwas salicylowy, będący B-hydroksykwasem o właściwo- ściach keratolitycznych w stężeniu 3-5%. Bezpośrednio na zmiany trądzikowe może być stosowany punktowo kwas glikolowy o stężeniu 70%. Po 3-5 minutach od położenia na skórze grudki trądzikowe bledną, zaś krosty i zaskórniki ulegają otwarciu. Przemycie skóry wodą przerywa dalszą penetrację peelingu. Skóra po peelingach powierzchow- nych wymaga jedynie minimalnej pielęgnacji, ochrony przeciwsłonecznej, a powrót do normalnej aktywności jest możliwy zaraz po zabiegu. Należy pamiętać o właściwym zakwalifikowaniu klienta do zabiegu, omówieniu oczeki- wań w stosunku do możliwości i efektywności zapropono- wanej procedury, podpisaniu zgody zabiegowej, wykonaniu dokumentacji fotograficznej przed i po zabiegu, stosowa- niu pielęgnacji domowej i fotoprotekcji, być może zmodyfi- kowaniu stylu życia oraz zastosowania serii peelingów dla jak najlepszych efektów naszych działań. PODSUMOWANIE Aby w sposób bezpieczny i skuteczny przeprowadzić zabieg w gabinecie, niezbędna jest odpowiednia wiedza i umiejęt- ności. Należy go zaprojektować w taki sposób, aby zasto- sowane techniki pracy, manualnej, chemicznej lub sprzę- towej były dostosowane do potrzeb i kondycji skóry oraz uwzględniały oczekiwania klienta. Zadaniem osoby wyko- nującej zabieg jest poprawa stanu skóry i praca w oparciu o aktualną wiedzę kosmetologiczną. Ciągłe kształcenie powinno być wpisane w zawód kosmetologa. BIBLIOGRAFIA 1. Kołodziejczak A, ed. Kosmetologia tom I. Warszawa: PZWL; 2019. 2. Osika G, Wesołowska A. Niechirurgiczne metody opóźniające procesy starze- nia się skóry. Farmacja Polska. 2020;76:110-117. 3. Wesołowska J, Iwan-Ziętek I, Mosiejczuk H, et al. Zastosowanie wybranych bodźców fizykalnych podczas profesjonalnych zabiegów kosmetologicz- nych. Część II. Fale ultradźwiękowe. Pomeranian Journal of Life Sciences. 2017;63(2):44-48. 4. Janda K, Chwiłkowska M. Trądzik pospolity – etiologia, klasyfikacja, leczenie. Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie. 2014;60(2):13-18. 5. Brody H. Peelingi i resurfacing skóry. Lublin: Czelej; 2001.Next >